काठमाडौँ,
नदी, ताल र पोखरीमार्फत विशाल दूरीमा प्रवास गर्ने माछाहरूले पछिल्लो समय बाँध, प्रदूषण र अत्यधिक माछा मार्ने अभ्यासका कारण प्रजनन स्थलमा पुग्न कठिनाइ भोगिरहेका छन्। युएनको नयाँ प्रतिवेदनअनुसार गोल्डेन महशर र गून्च क्याटफिशजस्ता ३० प्रमुख माछा प्रजातिहरूलाई विश्वव्यापी संरक्षणको प्राथमिकतामा राखिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूले १५,००० भन्दा बढी ताजा पानीका प्रवासी माछा प्रजातिहरूको अध्ययन गरेपछि पछिल्लो पचास वर्षमा तिनीहरूको सङ्ख्या करिब ८१ प्रतिशतले घटेको पत्ता लगाएका छन्। यसका साथै यी माछाहरूले विश्वभरका करोडौँ मानिसको जीविकोपार्जनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।
गोल्डेन महशर जस्ता प्रजातिहरू सांस्कृतिक र आध्यात्मिक रूपमा पनि महत्वपूर्ण छन्। तर अत्यधिक माछा मार्ने अभ्यास र आवासीय क्षेत्रहरूको नाशले तिनीहरू संकटमा पारेको छ। नदीमा बाँध निर्माणले प्रवासमा बाधा पुर्याउँछ र माछाहरू आफ्नो प्रजनन स्थलमा पुग्न असफल हुन्छन्।
युरोपमा प्रवासी माछाहरूले सानो पाईप वा अव्यवस्थित अवरोध पार गर्नु पर्ने भएकाले ऊर्जा खर्च बढी हुन्छ, रोगको जोखिम बढ्छ र प्रजननमा बाधा आउँछ।
युएनले १९७९ मा प्रवासी प्रजाति संरक्षणसम्बन्धी संधि निर्माण गरेको थियो। अहिलेको प्रस्तावअनुसार आगामी तीन वर्षमा ३० प्रवासी माछा प्रजातिलाई यस संधिमा समावेश गर्ने योजना छ। यसबाट राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा माछा संरक्षणमा समन्वित प्रयास गर्न सजिलो हुने अपेक्षा गरिएको छ।
सङ्घीय निकायका अनुसार यसअघि ठूलाठूला जनावर र प्रख्यात प्रजातिहरूमा मात्र ध्यान केन्द्रित भएको थियो। तर अब प्रवासी ताजा पानीका माछालाई पनि समान संरक्षण लाभ दिलाउने समय आएको छ।
