काठमाडौं,
बीबीसीको एक अनुसन्धानात्मक प्रतिवेदनमा सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरू मेटा र टिकटकले प्रयोगकर्ताको संलग्नता बढाउन हानिकारक सामग्रीलाई बढावा दिन दिएको आरोप लगाइएको छ। कम्पनीभित्रका दर्जनभन्दा बढी ‘ह्विसलब्लोअर’ तथा पूर्वकर्मचारीहरूले एल्गोरिदमले आक्रोश र विवादास्पद सामग्रीलाई प्राथमिकता दिँदा हिंसा, घृणा भाषण, यौन ब्ल्याकमेल तथा आतंकवादसँग सम्बन्धित सामग्री प्रयोगकर्ताको फिडमा बढी देखिन थालेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार प्रयोगकर्ताको ध्यान आकर्षित गर्ने प्रतिस्पर्धाका कारण कम्पनीहरूले सुरक्षा पक्षमा जोखिम उठाएका थिए।
मेटामा काम गरेका एक इन्जिनियरका अनुसार कम्पनीले फेसबुक र इन्स्टाग्राम जस्ता मञ्चमा “सीमावर्ती हानिकारक सामग्री” बढ्न दिने निर्णय गरेको थियो। यस्तो सामग्रीमा महिलाविरुद्धका अभिव्यक्ति, षड्यन्त्र सिद्धान्त तथा घृणास्पद पोस्टहरू समावेश हुने बताइएको छ। कम्पनीले विशेष गरी छोटा भिडियो देखाउने सुविधा ‘इन्स्टाग्राम रील्स’ सुरु गर्दा पर्याप्त सुरक्षा व्यवस्था नगरी चाँडै विस्तार गरेको पनि आरोप लगाइएको छ।
प्रतिवेदनअनुसार इन्स्टाग्राम रील्समा अन्य भागको तुलनामा दुव्र्यवहार र उत्पीडनसम्बन्धी टिप्पणी ७५ प्रतिशत, घृणास्पद अभिव्यक्ति १९ प्रतिशत तथा हिंसात्मक वा हिंसा उक्साउने सामग्री ७ प्रतिशत बढी देखिएको थियो। केही पूर्वकर्मचारीका अनुसार कम्पनीले रील्स विस्तारका लागि सयौँ कर्मचारी राखे पनि बालबालिकाको सुरक्षासम्बन्धी टोलीका लागि आवश्यक जनशक्ति स्वीकृत नगरेको थियो।
उता टिकटकका एक ‘विश्वास तथा सुरक्षा’ सम्बन्धी कर्मचारीले कम्पनीले कहिलेकाहीँ राजनीतिज्ञसँग सम्बन्धित मामिलालाई प्राथमिकता दिँदै किशोर–किशोरीसँग सम्बन्धित गम्भीर उजुरीहरूलाई कम प्राथमिकता दिएको आरोप लगाए। उनले बीबीसीलाई देखाएको आन्तरिक प्रणालीअनुसार केही अवस्थामा राजनीतिज्ञमाथि गरिएको सामान्य मजाकलाई पनि किशोरीमाथि भएको साइबर दुव्र्यवहार वा यौन ब्ल्याकमेलभन्दा माथिल्लो प्राथमिकता दिइएको थियो।
अनुसन्धानमा सहभागी केही युवाले सामाजिक सञ्जालका एल्गोरिदमले उनीहरूलाई हिंसात्मक वा घृणास्पद सामग्री बारम्बार सिफारिस गर्ने गरेको बताएका छन्। एक युवाले आफू १४ वर्षको उमेरदेखि यस्ता सामग्रीका कारण “एल्गोरिदमबाट प्रभावित भएर चरमपन्थी विचारतर्फ झुकेको” अनुभव पनि सुनाएका छन्। बेलायतका सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार पछिल्ला महिनाहरूमा सामाजिक सञ्जालमा जातीय घृणा, यहूदीविरोधी र हिंसात्मक विचारको सामान्यीकरण बढेको देखिएको छ।
तर मेटा र टिकटकले भने यी आरोप अस्वीकार गरेका छन्। मेटाले आफूले प्रयोगकर्ताको सुरक्षाका लागि कडा नीति अपनाएको र पछिल्ला वर्षहरूमा सुरक्षा तथा सुरक्षासम्बन्धी प्रविधिमा ठूलो लगानी गरेको जनाएको छ। त्यस्तै, टिकटकले पनि युवाहरूका लागि विशेष सुरक्षा व्यवस्था, सामग्री फिल्टर गर्ने प्रविधि तथा सिफारिससम्बन्धी नीतिहरू प्रयोगमा रहेको बताउँदै ह्विसलब्लोअरका आरोपलाई गलत दाबी गरेको छ।
