इरान,
इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनी अमेरिकी–इजरायली आक्रमणमा मारिएपछि उनका छोरा मोज्तबा खामेनीलाई नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा चयन गरिएको छ। ५६ वर्षीय मोज्तबा लामो समयदेखि सार्वजनिक जीवनमा निकै कम देखिने व्यक्तिका रूपमा चिनिन्थे। उनले अहिलेसम्म कुनै सरकारी पद सम्हालेका छैनन्, न त सार्वजनिक भाषण वा अन्तर्वार्ता दिएका छन्। तर वर्षौंदेखि उनी इरानको सत्ताको केन्द्रमा पर्दा पछाडिबाट प्रभावशाली भूमिका खेल्दै आएको चर्चा हुँदै आएको थियो।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार सन् २००० दशकमा सार्वजनिक भएका अमेरिकी कूटनीतिक कागजातहरूमा मोज्तबालाई इरानी सत्ताको “पर्दा पछाडिको शक्ति” भनेर उल्लेख गरिएको थियो। यद्यपि उनको सर्वोच्च नेतामा चयन विवादास्पद बन्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ, किनकि सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि स्थापना भएको इस्लामिक गणतन्त्रको सिद्धान्तअनुसार सर्वोच्च नेता धार्मिक प्रतिष्ठा र नेतृत्व क्षमताका आधारमा चयन हुनुपर्ने मान्यता छ, पारिवारिक उत्तराधिकारका आधारमा होइन।
मोज्तबा खामेनीको जन्म सन् १९६९ सेप्टेम्बर ८ मा इरानको मशहद शहरमा भएको हो। उनी अली खामेनीका छ सन्तानमध्ये दोस्रो सन्तान हुन्। उनले तेहरानको अलावी विद्यालयमा अध्ययन गरेका थिए। किशोरावस्थामा उनले इरान–इराक युद्धका क्रममा केही समय सैनिक सेवामा पनि काम गरेको बताइन्छ। सन् १९९९ मा उनी धार्मिक अध्ययनका लागि शिया धर्मशास्त्रको महत्वपूर्ण केन्द्र मानिने कुम शहर गएर अध्ययन सुरु गरेका थिए।
हाल उनी मध्यम तहका धर्मगुरु मानिन्छन्, जसले सर्वोच्च नेताको पद सम्हाल्न धार्मिक हैसियत पर्याप्त नभएको भन्ने बहस पनि उठाएको छ। हालैका दिनहरूमा केही इरानी सञ्चारमाध्यमले उनलाई “आयतोल्लाह” भनेर सम्बोधन गर्न थालेका छन्, जसलाई उनको धार्मिक प्रतिष्ठा बढाएर नेतृत्वका लागि उपयुक्त देखाउने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।
मोज्तबाको नाम पहिलोपटक सन् २००५ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनपछि सार्वजनिक रूपमा चर्चामा आएको थियो। त्यतिबेला सुधारवादी उम्मेदवार मेहदी करुबिले उनलाई इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर (IRGC) र बासिज मिलिसियामार्फत चुनावमा हस्तक्षेप गरेको आरोप लगाएका थिए। सन् २००९ को विवादास्पद निर्वाचनपछि भएको ‘ग्रीन मुभमेन्ट’ आन्दोलनका क्रममा पनि केही प्रदर्शनकारीहरूले उनलाई भविष्यमा सर्वोच्च नेता बन्न नदिनुपर्ने नारा लगाएका थिए।
अब नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा मोज्तबा खामेनीले आफ्ना पिताको कठोर नीतिलाई निरन्तरता दिने अपेक्षा गरिएको छ। अमेरिकी–इजरायली आक्रमणमा आफ्नो परिवारका सदस्यहरू गुमाएका कारण उनी पश्चिमी दबाबमा नझुक्ने सम्भावना पनि विश्लेषकहरूले बताएका छन्। तर उनले राजनीतिक र आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको इरानलाई स्थिर बनाउने र जनतामा विश्वास दिलाउने ठूलो चुनौती सामना गर्नुपर्नेछ।
